Rijstkiemolie en Oryzanol

Wereldwijd is rijst (Oryza sativa) een van de belangrijkste basisvoedingsmiddelen. Ook in ons land staat het steeds vaker op het menu. Het is daarom geen wonder dat rijst onderwerp van wetenschappelijk onderzoek is geweest om te bekijken of er ook stofjes in verstopt zitten die mogelijk positieve gezondheidseffecten hebben.

Uiteraard vonden ze diverse vitamines en mineralen, maar niet in zulke grote hoeveelheden dat ze daar opgewonden van raakten. Rijst is een voedingsmiddel dat vooral bestaat uit koolhydraten (28%) en eiwitten (3%) en zeer kleine hoeveelheden vetzuren. De rest is water.

Maar wetenschappers geven niet zo snel op en ze onderzochten of die kleine hoeveelheden vetzuren misschien een interessant profiel hadden. Ze vonden een stofje dat ze de naam oryzanol gaven.

γ-Oryzanol is een mengsel van vetzuren en komt voonamelijk voor in de rijstkiemen en de daarvan afgeleide rijstkiemolie. Die olie bevat 1 tot 2 peocent γ-Oryzanol. In eerste instantie dachten ze dat dit een enkelvoudig chemisch stofjes was, maar uit verder onderzoek bleek dat γ-Oryzanol een meervoudig mengsel van diverse ferulinezuuresters van plantensterolen en triterpenoïden. Als dit nog niet ingewikkeld genoeg klinkt: het blijken voornamelijk te gaan om cycloartenyl ferulaat, 24-methylenecycloartanyl ferulaat en campesteryl ferulaat. Die drie stofjes beslaan zo'n 80% van het totale mengsel. De resterende 20% bevatten stofjes met onuitspreekbare namen als Δ7-stigmastenyl ferulaat, stigmasteryl ferulaat, Δ7-campestenyl ferulaat, Δ7-sitostenyl ferulaat, sitosteryl ferulaat, compestanyl ferulaat, and sitostanyl ferulaat.

Maar heeft die γ-Oryzanol ook interessante effecten op het menselijk lichaam, zo is de terechte vraag. Er blijken nogal wat misverstanden te bestaan over die effecten, want de uitgang -nol van γ-Oryzanol deed sommigen vermoeden dat het een hormoon was. Daarom dacht men in Verre Oosten dat γ-Oryzanol zou kunnen helpen bij de bestrijden van overgangsklachten en in de Verenigde Staten denken ze weer dat het nuttig kan zijn bij spieropbouw bij het sporten (lees: doping). De wetenschap kon het bewijs daarvoor echter niet vinden[1].

Wat de onderzoekers echter wel vonden was dat γ-Oryzanol (bij muizen) mogelijk kon helpen om het begin van dementie en de Ziekte van Alzheimer te vertragen of de gevolgen daarvan de verminderen[1][2][3].

Het gebruiken van rijstkiemolie is hierdoor aan te bevelen als je wilt zorgen dat je brein gezond ouder wordt. Het past dus bij een gezonde manier van leven.

[1] Williams: Dietary Supplements and Sports Performance: Herbals in Journal of the International Society of Sports Nutrition - 2006. Zie hier.
[2] Fujii et al: Gamma-oryzanol for behavioural and psychological symptoms of dementia in Psychogeriatrics – 2018.
[3] Hagl et al: Rice bran extract compensates mitochondrial dysfunction in a cellular model of early Alzheimer's disease in Journal of Alzheimers Disease – 2015.
[4] Hagl et al: Rice bran extract improves mitochondrial dysfunction in brains of aged NMRI mice in Nutritional Neuroscience – 2016.

Rijstkiemolie

Het is gemakkelijk om negatief te zijn en bepaalde oliën te bekritiseren. Kokosolie en palmolie zijn bewezen ongezond, terwijl olijfolie en zonnebloemolie vaak worden aangeprezen voor het volgen van een gezonde levenswijze.
Maar laten we rijstkiemolie ook niet vergeten. Rijstkiemolie wordt gewonnen uit de dunne zilvervliezen en kiemen van rijstkorrels. Dit zijn de restanten die overblijven na het slijpen en polijsten van de zilvervliesrijst, waarna de witte rijst overblijft. Omdat deze restproducten normaal gesproken vaak als afval zullen worden behandeld is het een zeer milieuvriendelijk product.

De zilvervliezen en kiemen zijn rijk aan plantaardige olie die de naam rijstkiemolie draagt. De olie heeft nauwelijks geur of smaak en is in het bezit van een hoog rookpunt van 255°C. Het rookpunt is de tempratuur waar een olie gaat walmen en daarboven kunnen ongewenste stofjes ontstaan. Hierdoor is deze olie zeer geschikt voor het zware werk in de keuken, zoals (roer)bakken, braden en frituren. Daarnaast zorgt de neutrale geur en smaak van rijstkiemolie er ook voor dat deze olie perfect is als dressing voor salades.
Rijstkiemolie is rijk aan verschillende soorten onverzadigde vetzuren. Gemiddeld bestaat rijstkiemolie uit 38.4% oliezuur (een enkelvoudig onverzadigd vetzuur dat ook in olijfolie voorkomt), 2.2% linolzuur Bovendien is rijstkiemolie rijk aan diverse vitamines, waaronder vitamine B1 (thiamine), vitamine B3 (niacine) and vitamine B6.

Net zoals wetenschappers in olijfolie allerlei interessante micronutriënten (zie hier en hier) hebben gevonden, heeft men in rijstkiemolie ook een uniek stofje gevonden dat men de naam oryzanol heeft gegeven. Maar daarover hier meer.

Het Amazonegebied en sojaproductie

De longen van de aarde, zo werden de tropische regenwouden altijd genoemd. Die longen hebben tegenwoordig last van een rokershoestje of COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease), want uit recent onderzoek blijkt dat de jungles van de Amazone nu meer CO2 uitstoten dan dat ze opnemen[1].
Bij het onderzoek werden op 600 locaties metingen verricht, waarbij het niveau van CO2 (kooldioxide) en CO (koolmonoxide) werd gemeten. Die koolmonoxide werd vooral geproduceerd door een viertal enorme bosbranden die het gebied van 2010 tot 2018 teisterden. Die branden produceerden per jaar ongeveer 1,5 miljard ton CO2, terwijl het bos tegelijkertijd slechts 0,5 miljard ton opneemt. De 1 miljard ton die nog in de atmosfeer achterblijft, staat gelijk aan de jaarlijkse uitstoot van Japan, de op vier na grootste vervuiler ter wereld.

De meeste uitstoot wordt veroorzaakt door branden, waarvan vele opzettelijk zijn aangestoken om land vrij te maken voor de productie van rundvlees en soja. Maar zelfs zonder branden, hogere temperaturen en droogtes is de zuidoostelijke Amazone een bron van CO2 in plaats van het omgekeerde. Gedurende de afgelopen 40 jaar waren de oostelijke delen van de Amazone het toneel van meer ontbossing, meer opwarming en meer droogte dan de westelijke delen. De oorzaak? Het vervoer van de producten naar de zeehavens is simpelweg goedkoper vanuit het oostelijk Amazone-gebied.

Waar de onderzoekers bang voor zijn is dat het gebied al kooldioxide uitstoot zelfs zonder de bosbranden. Ze denken dat dit het gevolg is van de jaarlijkse ontbossing en bosbranden die het hele gebied verzwakken en ieder jaar gevoeliger maken voor de volgende cyclus van slecht nieuws. De bomen zorgen voor de meeste regenval, maar minder bomen betekent direct minder regen en dus voor steeds ernstiger droogtes. Dat patroon zorgt voor steeds ernstiger droogtes en hittegolven, wat op zijn beurt weer voor meer bosbranden en meer dode bomen zorgt.
[Zoals het regenwoud er nú uitziet]

Je kunt eenvoudig zeggen dat ieder land de regering krijgt die het verdient, maar dit probleem heeft wereldwijde effecten. De president van Brazilië, Jair Bolsonaro, vond het een goed idee om de natuurlijke rijkdom van zijn land te laten plunderen. Het had een kortstondig economisch effect doordat het hout, soja en rundvlees geld opleverde, maar nu heeft de Amazone zijn ecologische grenzen bereikt.

Recent onderzoek schat dat alleen al de productie van soja per jaar $3.5 miljard per jaar gaat verliezen als gevolg van de extreme droogte die volgt op de vernietiging van het regenwoud[2].

Beide onderzoeken tonen aan dat je niet ongebreideld de natuur kunt misbruiken voor geldelijk gewin. Wij in Europa moeten afkicken van onze verslaving aan soja en overstappen op producten met een veel lager aantal voedselkilometers.

[1] Gatti et al: Amazonia as a carbon source linked to deforestation and climate change in Nature – 2020
[2] Flach et al: Conserving the Cerrado and Amazon biomes of Brazil protects the soy economy from damaging warming in World Development – 2021

Palmitinezuur helpt kanker uit te zaaien

Palmolie zit in zo veel producten verstopt. Hele tropische oerbossen zijn vernietigd om plaats te maken voor de monocultuur van de oliepalm. Al veel langer is bekend dat palmolie voornamelijk bestaat uit de zo ongezonde onverzadigde vetzuren.
Maar recent is er een verontrustend wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd, waarin (in muizen) werd ontdekt dat een dieet, dat rijk is aan palmitinezuur, kanker kan helpen verspreiden door het lichaam[1]. Het was al langer bekend dat kankercellen vetzuren nodig hebben om zich te kunnen delen, wat matastase of uitzaaiing tot gevolg kan hebben. Een uitzaaiing is dezelfde kanker op een andere plaats in het lichaam.

Eerder onderzoek van hetzelfde team toonde ook aan dat kankercellen zich al tijdens de primaire tumorgroei naar andere plaatsen in het lichaam kunnen verspreiden. Ze kunnen daar gedurende lange perioden inactief ('slapend') zijn voordat ze gaan groeien. Kankercellen hebben dus een oorzaak nodig om zich uit te gaan zaaien. Factoren die zijn afgeleid van onze levensstijl, zoals ons dieet, kunnen een sterke invloed uitoefenen op de groei en uitzaaiing van een tumor[2].

Het blijkt dat binnen een tumor slechts een kleine subset van cellen het vermogen heeft om zich te verspreiden door zich uit de tumor los te maken, vervolgens andere organen te bereiken en deze te koloniseren. Deze gespecialiseerde kankercellen bleken bijzonder sterk afhankelijk te zijn van vetzuren en het meest recente onderzoek toonde aan dat het effect het grootst was bij palmitinezuur, dat vooral wordt aangetroffen in palmolie.

De onderzoekers ontdekten dat, wanneer palmitinezuur werd toegevoegd aan het dieet van muizen, mond- en huidkanker zich meer verspreidde. Andere vetzuren, zoals oliezuur en linolzuur (respectievelijk omega-9- en omega-6-meervoudig onverzadigde verzuren) die worden aangetroffen in olijfolie en lijnzaad, vertoonden niet hetzelfde effect. Geen van die geteste vetzuren verhoogde het risico op het ontwikkelen van kankers.

De resultaten van dit onderzoek suggereerden dat blootstelling aan palmitinezuur veranderingen veroorzaakt in de functie van genen in kankercellen waardoor ze vetzuren konden detecteren en efficiënter konden 'consumeren'. De aanwezigheid van palmitinezuur leek kankercellen ook in een 'regeneratieve toestand' te sturen, waardoor ze signaalnetwerken buiten de tumor konden vormen, waarvan bekend is dat het een cruciale stap is naar de verspreiding.

Wat dit alles betekent is dat we palmitinezuur zo veel en zo snel mogelijk uit onze voedingsmiddelen moeten weren. Misschien is het zo geroemde Mediterrane dieet een alternatief.

[1] Pascual et al: Dietary palmitic acid promotes a prometastatic memory via Schwann cells in Nature – 2021
[2] Pascual et al: The contributions of cancer cell metabolism to metastasis in Disease Models and Mechanisms – 2018

Cadmium in Cacao

Cacao (Theobroma cacao) is de bron van chocolade en daarvan worden allerlei positieve effecten op lichaam en geest toegeschreven. De meeste mensen worden er een stuk gelukkiger van. Cacao en chocola bevatten namelijk een drietal N-acylethanolamines die de werking van cannabinoïden in de hersenen nabootsen[1]. Die stofjes hebben op z'n minst een celbeschermende werking, zijn ontstekingsremmend en stressverlagend[2].
Maar niet alles is positief aan cacao, want het blijkt dat er soms een behoorlijke hoeveelheid cadmium in verstopt kan zitten. Cadmium is een zwaar metaal dat door de boom uit de bodem wordt opgenomen. Het is een soort bijvangst van de voeding die de wortels uit de bodem halen.

Cadmium is in te grote hoeveelheden giftig voor het menselijk organisme doordat het je immuunsysteem zal beschadigen, de werking van je hormonen kan ontregelen en zelfs kankerverwekkend is. Cadmium triggert bovendien acute en chronische ontstekingsreacties in het lichaam en dat kan behoorlijk wat (potentieel fatale) schade aan je organen, zoals hart, longen, lever of nieren, veroorzaken[3]. Je raakt het ook niet snel kwijt, omdat het zich wel tot 38 jaar ophoopt in het weefsel van je nieren.

Dat cadmium komt van nature voor in bodems van vooral vulkanische oorsprong en dus is cacao dat op een dergelijke ondergrond werd geteeld 'verdacht'. Vooral cacao uit Zuid-Amerika blijkt soms behoorlijke hoeveelheden cadmium te bevatten.

Natuurlijk is cacao niet het enige voedingsmiddel dat verontreinigd zal kunnen zijn met cadmium, maar zoveel andere voedingsmiddelen uit Zuid-Amerika treffen we hier niet aan in de schappen van de supermarkt. Behalve sigaretten, want in de geïnhaleerde rook zit veel cadmium[4].

Zo, wat wordt er aan gedaan om de consument te beschermen is de terechte vraag. De Europese Gemeenschap heeft in 2019 maximale niveaus in chocola en cacao vastgesteld.
Maar hoe laag is laag? Zijn die maximaal toegestane waarden laag genoeg? En hoe weet je wat de cadmium-waarde van jouw favoriete chocola is? Vragen waarop geen antwoord gegeven kan worden.

[1] Di Tomaso et al: Brain Cannabinoids in Chocolate in Nature – 1996. Zie hier.
[2] Kanth, Musti: Molecular packing and intermolecular interactions in two structural polymorphs of N-palmitoylethanolamine, a type 2 cannabinoid receptor agonist in Journal of Lipid Research – 2006
[3] Godt et al: The toxicity of cadmium and resulting hazards for human health in Journal of Occupational Medicine and Toxicology – 2006
[4] Ganguly et al: Cadmium in tobacco smokers: a neglected link to lung disease? in European Respiratory Review - 2017. Zie hier.

Hoe (on)gezond is het ketogeen dieet?

Een ketogeen voedingspatroon wordt meestal gedefinieerd als een dieet waarbij men maximaal 50 gram aan koolhydraten per dag eet. Een minder strenge vorm is het koolhydraatarm dieet. Hierbij mag men 130 gram koolhydraten per dag eten. Ter vergelijking: in Nederland consumeren 'we' gemiddeld zo'n 240 gram aan koolhydraten per dag.

Wanneer men weinig tot bijna geen koolhydraten consumeert, komt er weinig glucose in het bloed. Het lichaam gebruikt dan de glycogeenvoorraad uit lever en spieren. Wanneer deze voorraad ook op is moet het lichaam overgaan op een andere brandstof: vetzuurverbranding. Wanneer vetzuren verbranden, ontstaan er ketonen. Ketonen kunnen in plaats van glucose als brandstof worden gebruikt. Het lichaam komt door het volgen van een ketogeen dieet in ‘ketose’, maar of dát wel zo gezond is...

Duidelijk is dat bij het volgen van een ketogeen dieet bepaalde vitamines, mineralen en vezels zullen ontbreken. Zo’n dieet is ook hoog in verzadigde vetten en cholesterol.

Een recent onderzoek bekeek het effect van een ketogeen dieet op verschillende ziektes, maar ook op de impact van zo’n dieet op de kwaliteit van je voedingspatroon[1].

Epileptie
Wereldwijd lijden tussen de 4 en 10 per 1000 mensen aan epilepsie, een potentieel dodelijke neurologische ziekte. Ongeveer een derde van mensen met epilepsie kunnen epileptische aanvallen niet elimineren met medicijnen. Een ketogeen dieet kan bij hen wel ietwat helpen om de aanvallen te verminderen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat er geen glucose beschikbaar is om neuronen van brandstof te voorzien.

Lichaamsgewicht
Men kan gewicht verliezen wanneer men het ketogeen dieet volgt. Een meta-analyse uit 2013 concludeerde dat een ketogeen dieet slechts leidt tot iets meer gewichtsverlies na één jaar dan bij het volgen van een dieet met een laag vet gehalte. Dit verschil in gewichtsverlies was echter niet meer zichtbaar na twee jaar. Een recente studie van Hall suggereert dat een plantaardig voedingspatroon laag in vet beter is dan een ketogeen dieet om eetlust onder controle te houden. Het snelle gewichtsverlies bij een ketogeen dieet lijkt voornamelijk te wijten aan het verlies van vetvrije massa, zoals lichaamsvocht.

Diabetes
Bij mensen met diabetes mellitus type 1 werd in een uitgebreide review uit 2016 langdurige ‘ketose’ sterk afgeraden. De kans op complicaties van de hersenen, nieren, lever en kleine bloedvaten bleek verhoogd te zijn bij diabetici met verhoogde ketonen in vergelijking met diabetici met normale ketonenspiegels.

Bij mensen met diabetes mellitus type 2 zijn er andere resultaten. Zo laten verschillende klinische onderzoeken zien dat een ketogeen dieet bij mensen met diabetes type 2 het gebruik van medicatie kan verminderen of zelfs elimineren. Op korte termijn kan een ketogeen dieet de eetlust onderdrukken, bloedglucoseconcentratie verlagen en het HbA1c gehalte verlagen. De gunstige effecten van een ketogeen dieet voor mensen met diabetes type 2 zijn echter voornamelijk toe te schrijven aan het gewichtsverlies, waarbij de voordelen na verloop van tijd immers lijken af te nemen.

Voordelen vs. risico’s
Het ketogeen dieet vermindert de frequentie van aanvallen bij sommige personen met epilepsie. Dit dieet kan ook het lichaamsgewicht verminderen, alhoewel dit op de langere termijn niet effectiever is dan andere diëten. Het ketogeen dieet kan ook de bloedglucose verlagen, hoewel de werkzaamheid hiervan doorgaans al binnen de eerste paar maanden afneemt.

Een risico van het ketogeen dieet is dat het LDL-cholesterol gehalte kan stijgen. Daarnaast kan het ook het risico op chronische ziektes verhogen. Voedingsmiddelen die doorgaans bij een ketogeen dieet passen (i.e. rood vlees, verzadigde vetten), zijn gekoppeld aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, kanker, diabetes en alzheimer. Voedingsmiddelen die beschermen tegen zulke ziektes (i.e. fruit, groente, volkorenproducten, peulvruchten) worden doorgaans minder gegeten bij een ketogeen dieet.

Het huidige bewijs suggereert dat voor de meeste mensen de voordelen van een ketogeen dieet niet opwegen tegen de risico’s. Met andere woorden: het is weer zo'n dieet waar te veel mensen gedachteloos 'aan doen'. Tot dat het volgende dieet voorbij komt.

Crosby et al: Ketogenic Diets and Chronic Disease: Weighing the Benefits Against the Risks in Frontiers in Nutrition – 2021

Blauw Zout

In de categorie 'onzin over zout' hadden we al een paar bijdragen gepubliceerd, waaronder Himalaya Zout, Keltisch Zeezout, Zwart Zout, Magnesiumzout, Herbamare en Bamboezout.

Maar denk vooral niet dat de lijst hiermee volledig is. De mate waarin mensen zich willen laten verleiden tot het aanschaffen van te duur zout is groot. Deze keer een bijdrage over blauw zout, waarover men zich op het internet in veelal gelijke bewoordingen (te) positief uitlaat.
Blauw zout wordt ook Persian Blue Salt genoemd en het is afkomstig uit de provincie Semman in het hedendaagse Iran. Het wordt 'een van de meest zeldzame en kostbaarste zouten' genoemd. Het zout zou worden gewonnen uit een enkele mijn, waar ooit een zoutmeer was gelegen. Dat meer is miljoenen jaren geleden ingedroogd en door tektonische bewegingen diep in de aarde terecht gekomen. Tot zover is er niets aan de hand, want ook in Nederland wordt op diezelfde manier zout gewonnen uit voormalige binnenzeeën.

Blauw zout. Wat maakt zout blauw, zo zul je jezelf afvragen. Het antwoord is een mineraal met de naam sylvinite. Nu zullen de meeste mensen denken dat de vraag hiermee afdoende beantwoord is, maar zo eenvoudig is het niet. Sylvinite is namelijk gewoon kaliumchloride in een natuurlijke minerale vorm. Kaliumchloride (KCl) is het broertje van Natriumchloride (NaCl) ofwel gewoon keukenzout. Die kaliumchloride of kaliumzout zijn we al eens eerder tegengekomen in de vorm van LoSalt, gewoon te koop in je supermarkt.

Die blauwe kleur is slechts het gevolg van een optische illusie. Het licht breekt in de kristallen sylvite, al claimen sommige sites dat het mineraal dan weer sylvine genoemd moet worden. Beide namen benoemen echter precies hetzelfde mineraal.

De producent wil ons een beetje in het ongewisse laten over de precieze chemische samenstelling van het zout en openbaart de ingrediënten van het blauwe zout als volgt: 85,8% NaCl, 0,097% Ca, 0,028% Mg, 13,0% potassium. less than 0,005% iodine, less than 0.1% moisture. Potassium is de Engelse term voor kalium. Omdat kaliumchloride uit één atoom kalium en één atoom chloride bestaat, bestaat het blauwe zout derhalve uit 85,8 procent gewoon keukenzout en 13.0 procent kaliumzout. Samen is dat dus 98.8 procent zout.

Niet alleen, zo zwammen de meeste websites, smaakt het zout heerlijk (een beetje zoetig en mild), maar het zou ook vol voedingsstoffen zitten, zoals Calcium, Magnesium en IJzer. Welnu, dat valt wel mee, want er zit immers nog geen 0.1 procent Calcium in en nog geen 0.03 procent Magnesium.

Had ik al verteld dat er ook in Polen en de Verenigde Staten ook zoutmijnen zijn die vergelijkbaar blauw zout opleveren?

Je betaalt je echter wel blauw aan dit zout.

Bamboezout: het heilzame zout uit Korea?

Zout. Er is niets simpelers dan zout met zijn chemische formule NaCl. Zout is dus niets meer (of minder) dan een combinatie van een natriummolecuul en een chloormolecuul. Het is een smaakmaker en smaakversterker in veel etenswaren.

Teveel zout kan zorgen voor allerlei gezondheidsproblemen, maar daarover hoef ik niet uit te weiden. Het lijkt me zo langzamerhand wel algemeen bekend dat we onze dagelijkse zoutinname drastisch zouden moeten beperken om langer gezond te blijven.

We hebben het al eens eerder gehad over de onzin van Himalayazout en Keltisch zeezout. Nu is het de beurt aan bamboezout ofwel jugyeom (죽염), zoals het in Korea wordt genoemd.

Bamboezout is een vorm van zout dat ontstaat door zeezout in een dikke holle bamboestengel te doen en deze vervolgens negen keer op een hoge temperatuur te bakken op een vuur van dennentakken. Deze methode is ooit bedacht door wat ongeduldige monniken die op die manier sneller het zeezout wisten te drogen. Het hele tijdrovende proces wordt dus negen keer herhaald. Gedurende het (zeer mileu-onvriendelijke) bakproces zullen alle verontreinigingen, zoals zeewier, garnalen of vogelpoep, verkoold worden. Het resultaat is dat er geen organische restanten meer in het zout zitten, maar wel de elementaire bouwstoffen van die verontreinigingen, waaronder koolstof, calcium, kalium, ijzer, koper en zink. 

Bovendien zou het zout verrijkt zijn met de mineralen uit het verbrande bamboe, waaronder geactiveerd bamboehoutskool en grote hoeveelheden zwavel. Het zout ruikt daardoor sterk naar de zwavel. Die zwavel heeft de vorm van waterstofsulfide (H2S) en dat ruikt naar rotte eieren, waardoor het ieder gerecht zal verpesten.

Eigenlijk is het dus vreemd: hoe meer verontreinigingen er in het opgeschepte zeezout zat, hoe gezonder men het eindproduct noemt. 

Het zal de lezer niet verbazen dat er intussen een hele mythologie verzonnen is rondom bamboezout. Het wordt in Korea misschien wel honderden jaren gezien als een heilzaam product. Het zou goed zijn voor van alles: van mondzweertjes tot hoge bloeddruk, van onrustige darmen of pijnlijke spieren. Een oogbadje met bamboezout wordt aangeraden bij geïrriteerde ogen.

De vraag is echter hoeveel vervuiling er naar schatting in een kilo zout gezeten zou hebben. Het zout wordt simpelweg op de traditionele handmatige manier uit zoutpannen geschept. Ik schat dat er nooit meer dan een procent aan vervuiling in zal zitten. Die hoeveelheid zal nooit meer worden en vermoedelijk zelfs minder als de organische stoffen verkolen. Met andere woorden: als er één procent vervuiling in het zout gezeten heeft, bestaat het eindproduct voor 99 procent uit gewoon keukenzout. 

Had ik overigens al gemeld dat de arbeidsomstandigheden op de zoutpannen abominabel slecht zijn?

Voor een kilo bamboezout betaal je minimaal zo'n €250. Da's veel geld voor vervuild keukenzout dat stinkt naar rotte eieren.

Theemerk Pukka mag 'Detox' niet meer gebruiken

Detox is een modern woord dat 'ontgiften' betekent. Iedereen met een beetje verstand snapt dat je lichaam ontgiften onzin is, want daarvoor heeft de natuur je een lever gegeven. Dat orgaan is er speciaal voor om allerhande stofjes af te breken, waarna je die kan uitplassen.
Toch geloven sommige simpele geesten nog steeds in ontgiften en de marketing van grote en kleine bedrijven haakt uiteraard graag op dat wensdenken in. Wat maakt het uit of iets wetenschappelijk gezien onzin is. Als het maar winstgevende omzet genereert.

Multinational Unilever bezit sinds 2017 het theemerk Pukka dat zichzelf tot doel heeft gesteld om ons leven gezonder en gelukkiger te maken door krachtige organische planten. Eén van hun thee heeft de naam en dus functie van Detox.

Hmm, dacht de Britse Advertising Standards Authority, toen ze een aantal klachten hadden gekregen, laten we Pukka eens vragen of ze die naam wetenschappelijk kunnen onderbouwen. Ondanks het feit dat de thee natuurlijke, organische en niet ongezonde kruiden en specerijen als venkel, anijszaad en zoethout bevat, kon Pukka natuurlijk geen bewijs overleggen. Detox bestaat immers niet en de term is derhalve misleidend.

Dus was de uitspraak niet onverwacht: Pukka diende met onmiddelijke ingang alle reclame stopzetten voor hun Detox thee.
Directeur Euan MacLenna mompelde nog iets over het feit dat hij dacht dat deze uitspraak alleen gold voor de reclame en marketing, maar hij vergat even dat ook de webshop van Pukka onder marketing valt.

Daarom is de naam toch maar direct veranderd van Pukka Detox naar Pukka Feel New.

Hoe (on)gezond is Zonnatura 20 Kruiden Oplosthee?

Zonnatura werd in 1954 opgericht door Willem Smits (1908-1971), zo'n beetje op het hoogtepunt van de natuurvoedingshausse. De kruidkundige genoot grote bekendheid in de wat alternatieve wereld door zijn enorme kennis van kruiden. Hij geloofde in de kracht van de natuur en vond dat voeding zo min mogelijk bewerkt moest zijn. Een filosofie waar we al meer dan 65 jaar trouw aan zijn, zo meldt het bedrijf. Zonnatura werd in 2001 overgenomen door Wessanen, het immer kwakkelende voedingsmiddelenbedrijf. Wessanen werd in 2019 uit zijn lijden verlost doordat het werd overgenomen door de Franse investeerder PAI Partners. Die hernoemden Wessanen al snel tot Ecotone.
Zonnatura. De naam zegt het al: niets meer dan de zon en de natuur stopt de fabrikant in hun producten. Maar de grauwe werkelijkheid is anders dan deze
'Zonnatura maakt alleen gebruik van de beste ingrediënten uit de natuur, zo klinkt het opgewekt. Neem, als voorbeeld, eens de Zonnatura 20 Kruiden Oplosthee. Deze oplosthee bevat een 100% natuurlijk kruidenextract van 20 verschillende soorten kruiden, waaronder korenbloem, munt, IJslands mos en eucalyptus'.

Welnu, dat klinkt behoorlijk positief, maar iemand die het zinsdeel 'een 100% natuurlijk kruidenextract' even op zich laat inwerken, ontdekt dat er niet staat wat hij in eerste instantie denkt wat er staat. Er staat dus niet 'een 100% natuurlijke Kruiden Oplosthee'. Nee, slechts het kruidenextract wordt 100% natuurlijk genoemd.

We bekijken derhalve met enige schroom de lijst met ingrediënten en daar valt direct op dat de eerste drie daarvan druivensuiker, rietsuiker en karamel zijn. De tekstschrijvers van Zonnatura beweren met droge ogen dat 'De druivensuiker en rietsuiker maken de thee op een natuurlijke wijze lekker zoet'. Zoet, maar hoe zoet is zoet?
In de ingrediëntenlijst ontdekken we ook dat het '100% natuurlijke kruidenextract' slechts 1.5% van de totale inhoud uitmaakt. De lijst wordt afgesloten met wat natuurlijke aroma's. Aangezien aroma's sterk ingedikte smaakstoffen zijn, kunnen we concluderen dat Zonnatura 20 Kruiden Oplosthee minimaal voor meer dan 95% uit suiker moet bestaan.

Willem Smits zou zich omdraaien in zijn graf als hij dit zou weten.

Afslanken met Dr. Ming Tea?

De reclame is duidelijk: 'Wil u gewicht verliezen, trots zijn op uw figuur en u beter voelen? Ga dan de uitdaging aan en start een kuur met Dr. Ming Tea!'
Officieel dien je een kruidenthee een tisane te noemen, maar dat terzijde. Thee mag immers alleen thee genoemd worden als er thee (Camellia sinensis) in zit. Laten we er dan gemakshalve maar van uitgaan dat er mimimaal groene thee in Dr. Ming Tea verstopt zit. Daarvan wordt in wetenschappelijke literatuur vermeld dat het mogelijk een heel beperkt positief effect (a small positive effect) heeft op gewichtsverlies[1], al weten vele gezondheidssites dat, vreemd genoeg, veel te optimistisch te vertalen tot 'een heel groot positief effect'.

Maar gelukkig zit er niet alleen groene thee in Dr. Ming Tea verborgen. Diverse sites melden dat Dr. Ming Tea, behalve de groene thee, ook senna, alfalfa, licorinewortel, pepermunt, paardebloemwortel, sinaasappelschil bevat. Nu denk ikzelf dat met licorinewortel de wortel van zoethout, licorice in het Engels, bedoeld wordt, want licorine is een uiterst giftige stof.

Zijn al deze ingrediënten ook werkelijk werkzaam tegen overgewicht? Welnee. Alleen senna – vermoedelijk bedoelt men hier de Egyptische senna (Senna alexandrina) – wordt al sinds mensenheugenis gebruikt als laxeermiddel. Het stimuleert namelijk de darmwerking.

De juichende zinnen op de websites, die Dr. Ming Tea verkopen, vermelden verder dat de samenstelling van de thee 'uw metabolisme een boost geeft en u dus sneller calorieën laat verbranden'. Wat ze eigenlijk zouden moeten zeggen is dat u sneller naar het toilet rent omdat u voor de zoveelste keer aan de diarree blijkt te zijn.

Twee dozen met 30 theezakjes Dr. Ming Tea kosten je gemiddeld €49.95. Dat is €1.67 per theezakje. Ik vind dat persoonlijk wel erg prijzig voor een eenvoudig laxeermiddel.

Overigens bleek dat de Amerikaanse FDA al in 2013 ontdekt had dat Dr. Ming Tea ook sibutramine bevat[2]. Dat is een eetlustremmer, die alom verboden werd omdat het soms dodelijk aflopende hartritmestoornissen veroorzaakt.

[1] Hursel et al: The effects of green tea on weight loss and weight maintenance: a meta-analysis in International Journal of Obesity – 2009 
[2] FDA: Public Notification: Dr. Ming’s Chinese Capsule Contains Hidden Drug Ingredients - 2013. Zie hier.

Kokosnoten, kokosolie en slavernij

Kokosolie was even een rage. Iedereen, die zich mee liet slepen door zogenaamde influencers, geloofde plotseling dat kokosvet (door adepten liefdevol kokosolie genoemd) veel gezonder was dan welk ander vet dan ook. De wetenschap wist wel beter, maar je luistert natuurlijk veel liever naar iemand die zegt wat jij wilt horen. Hoe dom dat ook is.
En dus slibden aderen dicht en nam de kans op hart- en vaatziekten bij de omarmers van kokosolie zienderogen toe. Als je wees op hun ongezonde gedrag werd je er van beschuldigd dat je gesubsidieerd was door Unilever. Zelfs het Voedingscentrum en de Hartstichting ontkwamen niet aan deze verdachtmakingen. Dat Unilever intussen diens complete assortiment margarine en vetten heeft verkocht doet dan niet terzake. Feiten zijn immers niet belangrijk als het om een illusie gaat.

Maar vanaf nu kunnen de aanhangers van het gebruik van kokosolie wel eens gebukt moeten gaan onder een schuldgevoel, want het blijkt dat op kokospalmplantages apen worden gebruikt om de kokosnoten te oogsten. Deze apen worden uit het wild gekidnapt en worden vervolgens onder erbarmelijke omstandigheden getraind om wel 1,000 kokosnoten per dag (een mens oogst er per dag maximaal 80) uit de palmbomen te plukken.
Ooggetuigen melden dat lampongapen (Macaca nemestrina) in Thailand als ware slaven worden behandeld. Ze leven geketend, hun scherpe hoektanden worden verwijderd en leiden een eenzaam bestaan. Ook in andere landen, zoals Sri Lanka, Maleisië en India worden apen misbruikt voor dat doel.

In Engeland zijn er steeds meer supermarktketens die bepaalde merken kokosolie uit hun winkels verwijderen. Ik vermoed dat uiteindelijk zal blijken dat kokosnoten overal ter wereld in erbarmelijke omstandigheden worden geoogst. Of die slaven nu apen of mensen zijn: het is de schuld van die lichtgelovige consument dat deze misstanden blijven bestaan.

Kokosolie en het Coronavirus

We hadden hier al eerder gemeld dat kokosolie niet kán werken bij de behandeling van virusinfecties. In kokosolie zit namelijk geen enkele werkzame stof die ook maar de minste antivirale werking heeft. Uiteraard gaat een virus dood als je het buiten het lichaam (ex vivo) verdrinkt in kokosolie, maar dan zit je direct op het geestelijke niveau van de Amerikaanse president Trump, die speculeerde dat bleekmiddel in het lichaam (in vivo) gespoten kon worden om het coronavirus te bestrijden. Niemand, behalve wat hersendode Amerikanen, zou bleekmiddel als medicijn zien. Toch? Alhoewel...
Maar ondanks het feit dat de wetenschap al jarenlang weet dat kokosolie nergens goed voor is, behalve als vetmakend vet (of olie, maar dat is afhankelijk van de temperatuur), denken de autoriteiten op de Filipijnen dat er toch maar eens een onderzoek gedaan moest worden.
Artsen van het Philippine General Hospital (PGH) kregen toestemming om kokosolie toe te dienen aan patiënten met een matige tot ernstige besmetting met het coronavirus (Covid-19). Men denkt dat 100 patiënten en 14 dagen voldoende zijn om te bekijken of het toedienen van kokosolie enig effect zal hebben.

Ik kan de lezer garanderen dat deze tests niets zullen opleveren. Kokosolie is namelijk volstrekt onwerkzaam en het toont alleen maar aan dat de wanhoop bij de Philippijnse regering zo groot is dat het kritisch denken is uitgeschakeld. Baat het niet, dan schaadt het ook niet, zo hopen ze.

Het bericht van CNN Philippines werd in ieder geval zo belangrijk geacht dat de Britse kokos(olie)handelaar, TM Duche, het een beetje onnadenkend op zijn Facebookpagina deelde. Onverstandig, want in Europa neigt zo'n bericht naar kwakzalverij.

CocoPallet maakt pallets van kokosnoten

Bronnen uit de supermarktwereld en die van de webshops melden mij dat de verkoop van kokosolie is ingestort. Dat is goed nieuws. Nu de hype van kokosolie weer achter de rug is en veel goedgelovige dames waarschijnlijk (tijdelijk) overgestapt zijn op het koolhydraatarme dieet, kunnen we eens gaan kijken naar iets positiefs .
De start-up CocoPallet zet namelijk kokosnootbasten om in een hernieuwbaar materiaal ter vervanging van het traditionele hout dat nu nog voornamelijk voor de productie van pallets wordt gebruikt. Ten behoeve van die reguliere pallets moeten jaarlijks miljoenen bomen worden gekapt.

Het bedrijf plaatst zichzelf hiermee in een niche en streeft naar het bieden van een kostenefficiënte oplossing voor vrachttransport door een nieuwe invulling te geven aan de manier waarop we kokospalmen gebruiken.

Jaarlijks worden er wereldwijd naar schatting 74 miljard kokosnoten geoogst. De vrucht bevindt zich in een groene bolster. Deze wordt na de oogst verwijderd, waarna de harige, houten noot verschijnt. Het vruchtvlees wordt gedroogd tot kopra of uitgeperst voor de kokosolie. Het kokoswater wordt in toenemende mate gedronken omdat het een veilige vorm van drinkwater is.

Het restproduct is dus de harige kokosnootbast ofwel husk. 85% van die kokosnootbasten worden ofwel verbrand, achteloos in de oceaan gedumpt of op elkaar gestapeld met alle biologische risico's van dien.
Jan van Dam, onderzoeker van Wageningen University, werkte mee aan de ontwikkeling van het product van CocoPallet. Hij zegt dat het bedrijf een manier heeft gevonden om dit afvalmateriaal in een bruikbaar product om te zetten.

Geïnspireerd op een eenvoudig Indonesisch procedé, dat daar nog slechts door een handvol mensen wordt toegepast, ontwikkelde Van Dam een manier om een 'oud' product af te stemmen op de eisen van de hedendaagse sector.

"Het zag eruit als een gewoon stuk hardboard," zei Van Dam, toen een Indonesische man hem het kokosproduct liet zien. "Volgens de man was het echter niet van hout gemaakt maar geheel van kokosbast, dit is de buitenste laag van de kokosnoot."

Zo, het procédé is er dus en een proeffabriek op de Philippijnen heeft succesvol aangetoond dat het een werkzaam idee is. Nu moet er kapitaal worden aangetrokken om het hele systeem op te schalen. Jan van Dam hoopt in 2020 een hele serie fabrieken in Indonesië draaidende te hebben voor de lokale massaproductie.

Groenlipmossel

In de schimmige wereld van de supplementen wordt de groenlipmossel aangeprezen om diens werking tegen artritis. Als die werking inderdaad wetenschappelijk bewezen zou zijn is dat zeer interessant, want dan hoef je geen pijnstillers als paracetamol of ibuprofen meer te slikken.
De groenlipmossel (Perna canaliculus) bewoont alleen de kustwateren van Nieuw-Zeeland. Hij is getooid met geelgroene schelpen en een groene lip. De groenlipmossel kan tot 2.5 centimeter in doorsnede uitgroeien.

Doordat de groenlipmossel tegenwoordig wereldwijd door ietwat zweverige types tegen hun pijnklachten in gewrichten wordt geslikt, is er in Nieuw-Zeeland een hele industrie ontstaan om die mossel in grote hoeveelheden te kweken. Vergeet die prachtige plaatjes over ongerepte natuurlijke gebieden, waar de groenlipmossel zo goed in zou gedijen, maar denk meer aan onnatuurlijke zalmkwekerijen.
De wetenschap heeft ontdekt dat de groenlipmossel op de een of andere manier de route remt van het enzym 5-lipoxygenase. Die route leidt normaal tot het formatie van leukotriënen, vetstoffen met een hormoonachtige functie die een rol spelen bij allergiën. Een overdaad aan leucotriënen is een belangrijke oorzaak van ontstekingsreacties bij astma en allergische neusverkoudheid[1].

Het remmen van die route zorgt dus voor een vermindering van ontstekingsreactie, waaronder die van artritis, een ontsteking van de gewrichten. Dat klinkt natuurlijk zeer positief, behalve dat de wetenschap die werking maar niet kan bewijzen[2].

Dat is dan ook de reden dat aanbieders van groenlipmosselextracten heel voorzichtig moeten zijn met hun reclame. Lucovital noemt het veronderstelde voordeel zelfs helemaal niet, maar meldt 'Met Boswellia en zwarte bes voor een verzorgende invloed op spieren en gewrichten'. 
Maar ook Boswellia of zwarte bes werken uiteraard niet of nauwelijk tegen artritis[3] en dat is de reden dat er niet staat 'werkt tegen artritis', maar 'heeft een verzorgende invloed op spieren en gewrichten'. Dan kun je net zo goed een nat washandje op je pijnlijke knie leggen. Dat verzorgt ook.

Anderen claimen weer dat het bol staat van de omega-3-vetzuren, maar vergeten je te vertellen dat een overdaad aan die vetzuren kan leiden tot hart- en vaatziekten[4].

[1] Busse: Leukotrienes and Inflammation in American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine – 1998
[2] Cobb, Ernst: Systematic review of a marine nutriceutical supplement in clinical trials for arthritis: the effectiveness of the New Zealand green-lipped mussel Perna canaliculus in Clinical Rheumatology – 2006
[3] Bannurru et al: Efficacy of curcumin and Boswellia for knee osteoarthritis: Systematic review and meta-analysis in Seminars in Arthritis and Rheumatism – 2018
[4] Bäck, Hansson: Omega-3 fatty acids, cardiovascular risk, and the resolution of inflammation in Journal of the Federation of American Societies for Experimental Biology – 2019

Baking Soda en Baking Powder

De laatste paar jaar zeggen enkele sites op Internet dat baking soda (zuiveringszout) een product is dat je je hele leven al nodig had gehad, maar niet wist dat het bestond. Natuurlijke producten voor een natuurlijke levenswijze, claimt een site overmoedig.
Baking soda ofwel natriumbicarbonaat heeft als chemische formule NaHCO3 en is een delfstof. De mijnen en de fabrieken staan in Amerika bekend als zeer vervuilend. Zie hier. Het is dus maar wat je natuurlijk noemt.

Het belangrijkste gebruik van baking soda is als rijsmiddel in bakproducten, zeg maar een chemisch soort gist. Wanneer baking soda met een zuur in aanraking komt, ontstaat een chemische reactie waarbij kooldioxide (CO2) vrijkomt. Dat veroorzaakt de bubbels in het deeg.

Maar lezers die goed opletten ontdekken dat er dus een zuur in het recept moet zitten om de chemische reactie tot stand te kunnen brengen. Dat klopt, want ieder recept dat gebruik maakt van baking soda zal ook citroensap, yoghurt, karnemelk, azijn, etc moeten bevatten. Alleen bij het bakken van zuurdesembrood hoeft dat niet, omdat dat deeg van nature al zurig is.

Maar dat beperkt de thuisbakker behoorlijk in diens mogelijkheden: niet alle recepten zijn geschikt om een zuurtje toe te voegen. Daarom hebben chemici baking powder (bakpoeder) verzonnen. Dat is een mengsel van zo'n 30 procent baking soda, aangevuld met een mild zuur. Om een vroegtijdige reactie voorkomen is maïzena of aardappelzetmeel toegevoegd.

Volgens mijn vrouw bestaan er inderdaad enkele recepten waar baking soda (zuiveringszout) of baking powder (bakpoeder) onmisbaar zijn. Zelf houden wij niet zo van chemische stoffen en chemische reacties in natuurproducten als brood. Wij gebruiken daarom vrijwel altijd gist. Puur natuur.
[Ondergrondse delving van trona, de basis van baking soda]
De eerder genoemde sites op Internet melden veel meer gebruiksmogelijkheden van baking soda. Het is inderdaad ietwat schimmelwerend, heeft een milde ontsmettende werking en kan als witmaker in tandpasta gebruikt worden.

Het probleem is echter dat baking soda niet geheel ongevaarlijk is. Als je per ongeluk teveel gebruikt kan de chemische reactie behoorlijk snel plaatsvinden. Bovendien is het ook enigszins giftig. Aangezien vaak onduidelijk is bij welke hoeveelheid baking soda de vergiftigingsverschijnselen zullen optreden zijn ziekenhuisbezoekjes geen zeldzaamheid gebleken[1]. Bovendien is de veronderstelde therapeutische waarde ook miniem, bij mensen[2] en bij dieren[3]. En nee, lichtgelovigen onder jullie, het helpt zeker niet tegen kanker.

Mijn advies: gebruik zoveel mogelijk gist en geloof niet die vaak zweverige internetsites. Valt het je overigens ook op dat er ook altijd een webshop aan die sites gekoppeld zit om je tegen te hoge prijzen baking soda te verkopen?

[1] Fitzgibbons, Snoey: Severe metabolic alkalosis due to baking soda ingestion: case reports of two patients with unsuspected antacid overdose in Journal of Emergency Medicine - 1999
[2] Adeva-Andany et al: Sodium bicarbonate therapy in patients with metabolic acidosis in Scientific World Journal - 2014. Zie hier.
[3] Hopper: Is Bicarbonate Therapy Useful? in The Veterinary Clinics of North America. Small animal practice - 2017. 

Het Voedingscentrum en Gebakken Aardappeltjes

Het Voedingscentrum heeft een afgewogen advies uitgebracht over gebakken aardappeltjes en (het ontstaan van) acrylamide. Gebakken aardappeltjes, zo zegt het Voedingscentrum, eet je goudgeel krokant, niet donkerbruin of met een zwarte rand. Zo krijg je zo min mogelijk acrylamide binnen, een vermoedelijk kankerverwekkende stof. Dus bak niet te heet, keer regelmatig om en haal op tijd van het vuur.
Dit eenvoudige advies was genoeg om Facebook te laten ontploffen met berichten van vooral – laat ik beschaafd blijven – dames met een beperkt intelligentieniveau. Het Voedingscentrum zou betaald worden door Unilever en dus is zo'n advies 'verdacht'. Dat het Voedingscentrum geheel door de overheid gefinancieerd wordt en geen geld van bedrijven accepteert is iets wat kennelijk te ingewikkeld is om te begrijpen of even te controleren.
Geen idee ook waarom Unilever voortdurend betrokken wordt in deze discussie, want dat bedrijf verkoopt geen aardappels en, sinds ze eind 2017 hun volledige margarinedivisie verkochten, ook geen producten om die aardappels in te bakken.

Van acrylamide wordt vermoed dat het de kans op het krijgen van enkele vormen van kanker kan verhogen. Wetenschappelijk onderzoek toont dat verband vooralsnog niet direct overtuigend aan, maar dat komt ook dat acrylamide in voedsel nog niet zo lang onderzocht wordt[1][2].

Als je vindt dat je gezin zo gezond mogelijk hoort te eten, dan is het een goed idee om je gebakken aardappeltjes goudgeel te bakken, eventueel op smaak gebracht met wat kruiden. Als er binnen je uitgebreide familie enkele gevallen van kanker zijn voorgevallen, dan lijkt het me ook een advies dat je niet direct in de wind zou willen slaan. Maar als het je allemaal niets uitmaakt en je wilt genieten van donkerbruin gebakken aardappels, dan moet je dat gewoon doen.

Het Voedingscentrum geeft slechts een advies en, zoals met alle adviezen die je in je leven krijgt, kun je besluiten om dat advies ter harte te nemen of naast je neer te leggen.

[1] Virk-Baker et al: Dietary acrylamide and human cancer: a systematic review of literature in Nutrition and Cancer - 2014
[2] Pelucchi et al: Dietary acrylamide and cancer risk: an updated meta-analysis in International Journal of Cancer - 2015

Kokosolie is "puur vergif"

Ik heb het zelf al bijna opgegeven om mensen, die geloven dat kokosolie zo gezond is, van het tegendeel te overtuigen. De gebruikers van kokosolie denken steeds weer dat een obscure voedingsdeskundigen, hippe eetmeisjes of zelfbenoemde goeroes het veel beter weten dan deskundigen die soms jarenlang onderzoek naar het onderwerp hebben gedaan.
Al het wetenschappelijk onderzoek wordt in hun ogen immers betaald door Unilever of big farma en de resultaten zijn dus niet te vertrouwen. Het doet ook helemaal niet terzake dat Unilever recent zijn margarine en spreads divisie voor €6.8 miljard heeft verkocht. Nee, zij geloven liever in wat ze willen geloven. De feiten zijn niet belangrijk meer.

Gelukkig neemt Dr. Karin Michels geen blad voor de mond en noemt kokosolie 'puur gif'.

Karin Michels is professor aan de befaamde Harvard Universiteit in Amerika en bovendien leidt ze een kankeronderzoekscentrum aan de Universiteit van Freiburg (Duitsland). Dit is dus een vrouw die haar hersenen gebruikt en dat wordt in de wetenschappelijke wereld bijzonder gewaardeerd.
Ze gaf recent een lezing en noemde kokosolie "Kokosöl ist reines Gift" en "Kokosöl ist eines der schlimmsten Nahrungsmittel, die Sie zu sich nehmen können." Zelfs zonder vertaling snapt iedereen wat ze zegt.

Dr. Michels zegt dat kokosolie erger is dan reuzel: varkensvet, dat tot de jaren 50 van de vorige eeuw veel gegeten werd, maar waarvan het gebruik intussen is uitgestorven omdat het zo verschrikkelijk ongezond is. Die reuzel bestaat bijna helemaal uit verzadigde vetten en die verhogen het risico op hart- en vaatziekten.

Goed, je hoeft ook Karin Michels niet te geloven als je dat niet wilt (of kunt). Maar dan moet je later ook niet gaan zeuren als je gezondheid je in de steek laat. Je was immers gewaarschuwd door mij en nu ook door Dr. Karin Michels.

Herbamare: Zo zout heb je het nog nooit gegeten

Het voedingscentrum wil dat je steeds minder zout gebruikt. Meer dan 80% van de Nederlandse bevolking krijgt meer zout binnen dan de maximale hoeveelheid van 6 gram zout per dag. De helft van de volwassenen van 19 tot 70 jaar eet 8,2 gram zout per dag of meer.

De chemische naam van zout is natriumchloride (afgekort tot NaCl). Dat betekent dat de helft van het zout bestaat uit natrium en de andere helft uit chloride. Als we het over de problemen van zout hebben dan gaat het eigenlijk over natrium, want dat element heeft een bloeddrukverhogend effect.

Van nature zit er niet zoveel natrium ons voedsel en we stoppen het dus zelf in ons voedsel. Vooral kant-en-klaar maaltijden zitten nog steeds boordevol zout. Het is namelijk ook een goedkoop conserveermiddel. Bij Albert Heijn kost een hele kilo zout je maar €0.35.
Om minder zout te gebruiken zijn er veel mogelijkheden. Je kunt zout vervangen door smakelijke kruiden en specerijen, maar je kunt zout ook gewoon weglaten uit je zelf bereide maaltijden. Het grote voordeel daarvan is dat je de natuurlijke smaken van de ingrediënten eindelijk weer kunt proeven, want die werden voordien gemaskeerd door de smaak van zout.

Maar er bestaan ook gewetenloze bedrijven die uit dit probleem een kans zien om geld te verdienen. Eén van die bedrijven is A. Vogel, opgericht door een charlatan die zichzelf onterecht dokter heeft genoemd. A.Vogel brengt Herbamare© op de markt.

Herbamare bestaat voor 94% uit zout, aangevuld met 6% groenten en kruiden. Het wordt aangeprezen als een vervanging van keukenzout. Volgens mij is 94% zout nog steeds bijna 100% zout en die 6% verschil is volstrekt verwaarloosbaar als je een beetje op je zoutinname wilt gaan letten.
A. Vogel noemt Herbamare hier 100% natuurlijk en zuiver plantaardig. Dat is een uiterst vreemde claim, want zout is uiteraard helemaal geen plantaardige stof. Die opmerking is simpelweg rijp voor een oordeel van de Reclame Code Commissie.
Overigens kost 250 gram Herbamare je €3.99. Dat is omgerekend een kiloprijs van €15.96. Die prijs riekt naar oplichting.

David Attenborough vs. Mindfulness en Meditatie

Het kijken en luisteren naar een natuurdocumentaire van (en met) David Attenborough blijkt net zo goed te werken voor verbetering van jezelf als mindfulness en meditatie. Dit is de niet zo verrassende uitkomst van nieuw wetenschappelijk onderzoek[1].
Onderzoeken, die zulke technieken vergeleken met nietsdoen of activiteiten, zoals joggen, wandelen of televisiekijken, werden naast elkaar gelegd. Het bleek dat er geen overtuigend bewijs bestond dat mindfulness en meditatie open-mindedness of empatie zouden verbeteren.

Er was eerder geclaimd dat je door bij mindfulness of meditatie je volledige aandacht op het 'nu' te vestigen zou kunnen zorgen voor een hogere staat van bewustzijn.

Dit nieuwe onderzoek toont echter aan dat, hoewel de methodes iemand meer compassie kan laten voelen, het geen enkel voordeel had ten opzichte van het kijken naar natuurdocumentaires te kijken of je tijd aan andere bezigheden te besteden.

Vaak bleek dat de bestaande studies waren uitgevoerd door mensen die cursussen hadden gegeven of gevolgd. Dat alleen al zorgt voor onwetenschappelijke uitkomsten. Het huidige onderzoek laat zien dat mindfulness en meditatie geen enkel meetbaar effect opleveren dat de verwachtingen van de leraren overschreed en waarschuwt voor 'impliciete magische overtuigingen' over meditatie.

Die uitkomst is voor mij geen verrassing. Zie hier.

Je mag best aan mindfulness en meditatie gaan doen als dat je goed of beter doet voelen. Geld vragen voor iets dat niet werkt is pure oplichterij en kwakzalverij.

[1] Kreplin et al: The limited prosocial effects of meditation: A systematic review and meta-analysis in Scientfic Reports – 2018. See here.

Vervuilde gojibessen

Driekwart van de gojibessen bleek in 2016 resten van bestrijdingsmiddelen te bevatten. Veel van de monsters bevatten meerdere soorten landbouwgif, tot wel 21 verschillende stoffen per monster. Bij 7 op de 10 gojibessen werden in 2016 de wettelijke toegestane hoeveelheden bestrijdingsmiddelen overschreden. Er komen overschrijdingen van wel 55 keer de wettelijk toegestane hoeveelheid landbouwgif op voor. Een deel van de aangetroffen middelen is voor gebruik in de EU zelfs verboden vanwege gezondheidsrisico’s.
De vervuiling met het bestrijdingsmiddel carbofuran, dat door EFSA wordt aangemerkt als "zeer giftig” met een "gevaar voor zeer ernstige, onomkeerbare effecten”, was in twee gevallen zo hoog dat er sprake was van een mogelijk acuut gezondheidsrisico voor zowel baby’s als jonge kinderen. Dit middel werd in totaal 10 keer aangetroffen.

Hoewel Foodwatch claimt dat carbofuran een verboden bestrijdingsmiddel is, is dit beslist niet het geval. De EFSA heeft hier voor gojibessen (binnen de categorie 'Other small fruit & berries') een limiet van 0,01 mg/kg vastgesteld.
Foodwatch wil dat de vervuilde bessen meteen uit de schappen worden gehaald. Supermarkten, speciaalzaken, groothandels en andere bedrijven die gojibessen verkopen of verhandelen zouden hun producten veel beter laten onderzoeken en moeten bij normoverschrijdingen direct de verkoop stoppen.”

De bevindingen van Foodwatch hebben tot veel verbazing geleid bij experts, die niet alleen schrikken van carbofuran, maar ook van propargiet, carbosulfan en endosulfan - allemaal stoffen waarvan de normen zijn overschreden. "Ik heb dit soort overschrijdingen nog niet eerder gezien en wat ik schokkend vind is dat deze producten op de markt gehouden zijn", zegt toxicoloog Martin van den Berg.

Dat de maximale waarden overschreven zijn wil ik wel geloven, maar Foodwatch moet het verhaal wel eerlijk vertellen. Als je gelijk hebt hoeft je niet te jokken. Toch?

Het hele onderzoek van Foodwatch is hier als pdf te lezen.

(Keltisch) Zeezout met Plastic

Er bestaat een groep mensen die geloven dat 'speciale' zouten als Himalayazouten en (Keltisch) zeezout veel gezonder is dan gewoon keukenzout vanwege de veelheid aan mineralen. Nu had ik hier de gezondheidsclaims van het roze Himalayazout al naar het land der fabelen verwezen, maar (Keltisch) zeezout ontsnapte even aan mijn aandacht.

De website keltischzeezout.com meldt hier dat Keltisch zeezout “rijk [is] aan mineralen en spoorelementen, wat een bijzonder volle en complexe smaak geeft, dat behalve zout- ook zoet- en bittertinten bevat. Van alle zouten heeft Keltisch zout het laagste gehalte aan natriumchloride en is daarmee het zachtste en ‘vriendelijkste’ zeezout ter wereld".

Dit zout is vaak vochtig en heeft een grijze kleur, vandaar de Franse benaming sel gris. Dat vocht is simpelweg zeewater dat nog niet is verdampt. De grijze kleur is simpelweg biologische en chemische vervuiling. Denk aan ontlasting van zeevogels of dode zeevogels of aan olieverontreiniging.

De mensheid produceert veel te veel plastic afval en een groot deel daarvan wordt achteloos in zee gedumpt. Waar je ook op vakantie gaat, overal ontdek je dat het strand vervuild is met aangespoelde plastic flessen. Het duurt misschien wel honderd jaar voordat dat plastic is afgebroken. Het grote probleem is immers dat plastic niet via biodegradatie kan worden afgebroken, maar slechts door fotodegradatie: door de inwerking van zonlicht valt plastic in steeds kleinere deeltjes uiteen. Die kleine deeltjes kunnen vervolgens weer in de voedselketen worden opgenomen.

Onderzoek heeft nu uitgewezen dat zeezout ook een bron is van microbeads ofwel minime bolletjes plastic. Deze piepkleine stukjes plastic werden aangetroffen in zeezout dat over de hele wereld werd gewonnen.

In China werd voor het eerst onderzocht of er plastic kon worden aangetroffen in 15 verschillende zoutproducten die men in de supermarkt had gekocht. Wat bleek? In zeezout zaten 550 tot 681 deeltjes per kilo zeezout[1].
Polypropyleen (PP) en polyethyleen (PE) komen, zoals verwacht, het meeste voor in zeezout. Een kwart van de deeltjes konden bovendien worden geïdentificeerd als giftige pigmenten, zoals phthalocyanine, chromate yellow en hostaperm blue. Dat zijn precies de pigmenten die men gebruikt om flestic flessen te kleuren[2]. Ook niet iets dat je in je lichaam zou willen krijgen.

Professor Sherri Mason onderzocht 12 soorten Amerikaans zeezout en de meesten daarvan bevatten plastic. Ze schat dat consumenten van zeezout jaarlijks gemiddeld meer dan 660 deeltjes plastic binnen krijgen.

Met andere woorden: iedereen die nog steeds gelooft dat (Keltisch) zeezout zo gezond is, moet zijn of haar hoofd eens goed laten nakijken.

[1] Yang et al: Microplastic Pollution in Table Salts from China in Journal of Environmental Science and Technology - 2015
[2] Karami et al: The presence of microplastics in commercial salts from different countries in Scientic Reports - 2017

Kokosolie bevat nog meer slechte vetten dan spekvet

[Bron: Volkskrant - Geschreven door Loethe Olthuis]
Kokosolie, dat is toch heel gezond?
Nee dus, wat voedingsgoeroes of fitgirls ook verkondigen. Kokosolie is veel minder gezond dan bijvoorbeeld olijf- of zonnebloemolie, die vooral prima onverzadigde vetten bevatten. Daarentegen zit er in kokosolie juist vooral ongezond, verzadigd vet: veel meer dan in roomboter, of zelfs in spekvet.

Maar waarom wordt er dan gezegd dat het gezond is?
Hippe eetmeisjes en zelfbenoemde goeroes praten elkaar allemaal na, zonder uit te zoeken of hun beweringen kloppen. Zo zou vooral het verzadigde vetzuur laurinezuur in kokosolie gezonde, antiseptische eigenschappen hebben, het immuunsysteem ondersteunen en helpen om gewicht te verliezen. Helaas: hier is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor. Wat wel onomstotelijk is bewezen: verzadigd vet verhoogt je slechte cholesterol en vergroot daardoor het risico op hart- en vaatziekten. Ook laurinezuur.

Hoe weet je nou wat verzadigd vet is en wat onverzadigd?
Simpel. Onverzadigde vetten zijn bij kamertemperatuur (tussen de 18 en 20 graden) vloeibaar, zoals de meeste plantaardige oliesoorten. Verzadigde vetten zijn stevig bij kamertemperatuur. De naam is misleidend: kokosolie wordt pas boven zo'n 30 graden vloeibaar en is hier dus vrijwel altijd 'kokosvet'. Ook in vloeibare vorm is het nog steeds ongezond, verzadigd vet.

Is kokosolie beter voor het milieu dan palmolie?
Palmolie wordt geperst uit de vruchten en zaden van de oliepalm, een heel andere boom dan de kokospalm. Voor palmolie, die meestal uit Maleisië en Indonesië komt, wordt heel veel bos gekapt. Bij kokosolie, uit de Filipijnen en India, speelt dat (nog) niet. Maar er is wel een ander probleem.

Wat dan?
De kokosnoten voor kokosolie worden geteeld door miljoenen kleine boeren die een schijntje voor hun noten krijgen. Ze zijn straatarm. Intussen verdienen de tussenhandel en de olieproducenten prima: door de gezondheidshype is de vraag naar kokosolie enorm gestegen. Bovendien wordt kokosolie in steeds meer voedingsmiddelen verwerkt.

Waarin bijvoorbeeld?
Snoep. Koek. Chocolade. Babyvoeding. IJs. Instantkoffie. Toetjes. Enzovoorts.

Is daar niks aan te doen?
Onder andere Fairfood is bezig om 'eerlijke' kokosnoten naar Nederland te halen, maar dat is nog maar een heel klein initiatief.

Is er iets positiefs over kokosolie te zeggen?
Het is best handig om koekjes mee te bakken, omdat het bij afkoeling stevig wordt. Maar dan kun je ook roomboter gebruiken: lekkerder en een stuk goedkoper.

Oordeel: (nul sterren)

Ongezonde 'gezonde' glutenvrije producten

Wie glutenintolerant is, moet een glutenvrij dieet volgen. Gluten (van het Engelse woord glue 'lijm') is een eiwit dat van nature voorkomt in tarwe (waaronder spelt), rogge en gerst (gort). Gluten zit ook in producten die van deze granen zijn gemaakt. Daarom moeten deze granen door hen vermeden worden.
Uit een steekproef van de Consumentenbond blijkt dat de onderzochte glutenvrije varianten meer vet, suiker en/of zout bevatten en minder vezels dan vergelijkbare producten met gluten.

De Consumentenbond vergeleek de ingrediëntenlijst van vijf A-merk producten met de glutenvrije variant. Glutenvrij knäckebröd van Wasa bevat zes keer zoveel verzadigd vet en twee keer zoveel zout als de volkoren variant. Ook de Koopmans glutenvrije pannenkoekenmix is twee keer zo zout als de 6-granen pannenkoekenmix. En Peijnenburg glutenvrij bevat per 100 gram 30 kilocalorieën meer dan de ‘gewone’ Peijnenburg ontbijtkoek.

Minder vezels
Door het gebruik van andere producten dan meel, bevatten nagenoeg alle onderzochte glutenvrije producten ook minder vezels dan de tegenhangers met gluten. Zo bevat de glutenvrije Koopmans pannenkoekenmix zeven keer minder vezels dan de 6-granenmix en zit in de Wasa glutenvrije crackers maar een derde van de vezels vergeleken met de volkoren versie. De Consumentenbond raadt consumenten aan om goed naar de voedingswaarde te kijken van de glutenvrije versies.

Veel duurder
De onderzochte glutenvrije producten zijn niet alleen ongezonder dan de gewone variant van hetzelfde merk, vaak zijn ze ook nog eens een stuk duurder. De glutenvrije stroopwafels van Albert Heijn bijvoorbeeld zijn omgerekend 37 cent per stuk, terwijl de gewone stroopwafels 11 cent kosten. En ook de glutenvrije Wasa Gluten – och laktosfritt kost drie keer zoveel als de reguliere uitvoering.

Nu kun je het de producenten niet kwalijk nemen dat hun glutenvrije producten een stuk duurder zijn dan hun reguliere varianten. Voor iedere productierun moeten de machines superschoon worden gemaakt om contaminatie met gluten te voorkomen.

Glutenvrij eten is in veruit de meeste gevallen een 'geloof' en een volstrekt nutteloze manier om jezelf gezond te houden. De Consumentenbond noemt glutenvrij dan ook hip!

Bron: Consumentenbond

Rode rijst: de bijwerkingen

Hier schreef ik al over rode rijst dat bij een wetenschappelijk onderzoek 'twaalf soorten rode rijstproducten tegen het licht (werden) gehouden. Het bleek dat het gehalte aan Monacoline K behoorlijk kon variëren. Da's erg vervelend omdat je dan nooit zeker weet of je de dagelijkse dosis statines wel binnenkrijgt'.

Nu blijkt ook nog dat het ongecontroleerd consumeren van (supplementen met) rode rijst om je cholesterol in toom te houden dezelfde bijwerkingen oplevert als het slikken van reguliere geneesmiddelen.
Bijwerkingencentrum Lareb ziet namelijk een toename van meldingen van bijwerkingen na gebruik van rode gist rijst supplementen. Consumenten zijn, volgens Lareb, onvoldoende op de hoogte van de mogelijke gevaren van deze supplementen. Rode gist rijst is een traditioneel Chinees voedingsmiddel dat ontstaat door fermentatie van rijst. Tijdens dit proces wordt de stof Monacoline K gevormd. Andere naam voor Monacoline K is lovastatine. Deze stof is verkrijgbaar als geneesmiddel in een groot aantal landen, maar niet in Nederland. Statines werken cholesterolverlagend. In Nederland wordt rode gist rijst verkocht als voedingssupplement. Het wordt aanbevolen voor 'de instandhouding van normale cholesterolgehalte in het bloed' en als alternatief voor mensen die geen statines willen innemen of ze niet verdragen.

Om het gewenste effect te bereiken wordt een dagelijkse inname van 10 milligram Monacoline K aanbevolen. Supplementen op basis van gefermenteerde rode rijst zijn echter niet gestandaardiseerd. De hoeveelheid Monacoline K in verschillende preparaten kan variëren. Bovendien kunnen deze producten door het gistingsproces ook de uiterst giftige stof citrinine bevatten.

Bijwerkingencentrum Lareb ontving tot maart 2020 toe 94 meldingen van bijwerkingen na gebruik van rode gist rijst. De klachten komen overeen met de bijwerkingen van statines. Spierpijn, maag- en darmklachten staan op de voorgrond. Maar ook ernstige klachten, zoals ernstige spierafbraak, alvleesklierontsteking en ontregeling van de stollingstijd zijn gemeld[1]. Lareb heeft de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de Inspectie voor Volksgezondheid geïnformeerd over de ontvangen meldingen.
Zo krijg je van mij een gratis gezondheidsadvies: geloof nooit de sites die je dit soort producten proberen te verkopen. Het is vooral eigenbelang om de negatieve aspecten van rode rijst onderbelicht te laten.

[1] Vrolijk et al: Red yeast rice (Monascus purpureus) supplements: Case series assessment of spontaneously reported cases to The Netherlands Pharmacovigilance Centre Lareb in British Journal of Clinical Pharmacology - 2020